
Tài liệu 'Than Núi Béo - 38 năm xây dựng và phát triển' cho thấy Công ty CP Than Núi Béo - Vinacomin là một trường hợp tiêu biểu trong không gian vùng mỏ Hạ Long: từ một mỏ lộ thiên ra đời trong điều kiện thiếu vốn, thiết bị còn ít, đến một đơn vị từng đạt sản lượng lộ thiên rất cao và hiện chuyển tiếp sang khai thác hầm lò.
Giai đoạn 1988-1996 là giai đoạn thành lập và bước đầu phát triển trong bối cảnh đất nước chuyển đổi cơ chế quản lý kinh tế. Tài liệu nêu sau 2 năm bóc đất xây dựng cơ bản ở Công trường Vỉa 14 được 800.000 m3, cuối năm 1990 quá trình đầu tư bị gián đoạn do không còn vốn ngân sách cấp. Vốn đầu tư ban đầu chỉ chiếm khoảng 10% kế hoạch, với 2 máy xúc, 2 máy khoan xoay cầu, một số ô tô và thiết bị phụ trợ.
Trong giai đoạn khó khăn đó, Mỏ than Núi Béo phải tự tìm hướng đi: vay vốn ngân hàng, ra than nhanh để trả nợ và ổn định đời sống người lao động. Đến tháng 6/1996, Mỏ than Núi Béo được Bộ Công nghiệp quyết định trở thành đơn vị thành viên hạch toán độc lập thuộc Tổng Công ty Than Việt Nam. Đây là mốc quan trọng giúp giữ vững tên mỏ và mở đường cho bước phát triển sau này.
Giai đoạn 1996-2000 là thời kỳ vượt khó trong đầu tư và tiêu thụ sản phẩm. Tài liệu cho biết mỏ từng có giấy phép hợp tác kinh doanh với Công ty Cavico Canada vào tháng 6/1998, vốn đầu tư ban đầu phía Canada là 30 triệu USD, công suất 1,2 triệu tấn than/năm. Tuy nhiên khủng hoảng kinh tế khu vực khiến hợp đồng không thực hiện được và phải chấm dứt trước thời hạn năm 2000.
Từ bài học liên doanh không thành, Than Núi Béo chuyển sang phát huy nội lực: vay vốn tiếp tục đầu tư, vận động cán bộ công nhân lao động cho vay vốn, thành lập Công ty cổ phần Hoa Sơn do người lao động góp vốn để đầu tư thiết bị làm thuê từng công đoạn, đồng thời hợp tác với Cavico Việt Nam để thuê bốc đất đá mở than. Đến năm 2000, bóc đất đá đạt 1,6 triệu m3, khai thác than gần 400 nghìn tấn và doanh thu bán than đạt 75 tỷ đồng.
Giai đoạn 2001-2005 đặt mục tiêu đạt công suất thiết kế 1,2 triệu tấn/năm. Công ty đầu tư dàn thiết bị hiện đại như xe trọng tải 55 tấn, máy xúc từ 3 đến 6,7 m3/gầu, máy cày sới đất đá thay cho một phần khoan nổ mìn. Tài liệu nhấn mạnh đây là dàn thiết bị lớn lần đầu được đưa vào hoạt động ở vùng than Quảng Ninh và Tổng Công ty Than Việt Nam thời kỳ đó.
Kết quả đáng chú ý là Than Núi Béo đạt sản lượng 1,2 triệu tấn than ngay từ năm 2003, sớm hơn kế hoạch 2 năm. Năm 2005, Công ty sản xuất đạt 3 triệu tấn than và được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới. Những mốc này có thể dùng để minh họa tinh thần vượt khó, sáng tạo và tổ chức sản xuất của thợ mỏ vùng Hạ Long.
Giai đoạn 2005-2010 ghi dấu cổ phần hóa và tăng trưởng. Tài liệu nêu Công ty là một trong những đơn vị đầu tiên trong khối sản xuất than của Tập đoàn tiến hành cổ phần hóa doanh nghiệp. Các chỉ tiêu sản xuất, doanh thu, thu nhập người lao động và lợi nhuận đều tăng qua nhiều năm. Đặc biệt, năm 2009 Công ty khai thác 5,1 triệu tấn than nguyên khai, được mô tả là một kỷ lục trong lịch sử thăm dò, khai thác than tại Việt Nam.
Từ năm 2011 đến 2025, Than Núi Béo bước vào giai đoạn chuyển đổi chiến lược do tài nguyên lộ thiên giảm sâu và yêu cầu bảo vệ môi trường ngày càng lớn. Tài liệu nhấn mạnh Núi Béo là mỏ nằm trong lòng thành phố Hạ Long, trung tâm chính trị, văn hóa, kinh tế, du lịch của tỉnh Quảng Ninh, vì vậy mục tiêu 'phát triển sản xuất đi đôi với bảo vệ môi trường' trở thành định hướng quan trọng.
Ngày 03/02/2012, Công ty tổ chức lễ khởi công Dự án đầu tư xây dựng công trình khai thác hầm lò. Dự án có tổng vốn đầu tư trên 5.300 tỷ đồng, công suất thiết kế 2 triệu tấn than/năm. Đây là bước chuyển phức tạp vì Công ty phải chuyển từ khai thác lộ thiên sang khai thác hầm lò, đồng thời đào tạo nguồn nhân lực, chuyển đổi nghề, đầu tư thiết bị, thay đổi quản lý và điều hành.
Ngày 19/5/2017, Than Núi Béo đưa lò chợ đầu tiên 41101 vào hoạt động và tổ chức khai thác tấn than hầm lò đầu tiên. Các năm sau, Công ty tiếp tục ứng dụng công nghệ đào lò bằng máy combai, chống lò bằng vì neo, đưa hệ thống trục tải giếng đứng phụ vào hoạt động, vận chuyển thiết bị siêu trường siêu trọng bằng đầu tàu diezen kết hợp ray bánh răng dẫn hướng và đưa lò chợ cơ giới hóa đồng bộ vào hoạt động đầu năm 2020.
Năm 2021 là mốc đặc biệt: Công ty hoàn thành hệ thống sàng than trên mặt bằng công nghiệp mức +17, đưa thiết bị trục tải giếng đứng chính vào hoạt động, hoàn thiện lắp đặt thiết bị trên mặt bằng và trong lòng cặp giếng đứng. Đây cũng là năm Than Núi Béo kết thúc hoàn toàn khai thác than lộ thiên, thực hiện dự án đóng cửa mỏ và hoàn nguyên các khu vực đã qua khai thác.
Ngày 20/11/2021, Công ty chào đón tấn than hầm lò thứ 1 triệu của năm kế hoạch 2021. Từ năm 2022 đến 2024, tài liệu cho biết Công ty khai thác gần 5 triệu tấn than. Đến năm 2025, Than Núi Béo đạt mốc khai thác tấn than hầm lò thứ 2 triệu/năm, chính thức đạt công suất thiết kế mỏ.
Các ảnh môi trường trong folder dữ liệu như hệ thống xử lý nước thải, rừng cây trên bãi thải và hoàn nguyên sau khai thác giúp bài học không chỉ kể về sản lượng. Chúng cho thấy một chủ đề quan trọng của vùng mỏ hiện nay: chuyển đổi công nghệ phải đi cùng quản lý môi trường, phục hồi cảnh quan và an toàn đô thị.
Khi đưa thông tin Than Núi Béo vào cổng học liệu Hà Tu, điểm cần nhấn mạnh là tính liên hệ vùng mỏ. Hà Tu, Núi Béo và các mỏ khu vực Hạ Long cùng phản ánh lịch sử lao động công nghiệp, truyền thống Kỷ luật và Đồng tâm, sự chuyển đổi từ khai thác lộ thiên sang mô hình sản xuất an toàn hơn, hiện đại hơn và có trách nhiệm môi trường hơn.
Nội dung này có thể dùng làm bài so sánh: Than Hà Tu và Than Núi Béo giống nhau ở truyền thống công nhân mỏ, yêu cầu an toàn, bảo vệ môi trường và vai trò trong kinh tế địa phương; khác nhau ở lộ trình công nghệ, không gian sản xuất và mức độ chuyển đổi sang hầm lò. Cách tiếp cận so sánh giúp người đọc hiểu vùng mỏ Quảng Ninh như một hệ thống, không phải từng mỏ tách rời.
Ảnh tư liệu minh họa




Nguồn: Hồ sơ Than Núi Béo
